Category: Zainteresowania techniczne dzieci i młodzieży

W młodszej grupie przedszkolnej należy organizować zabawy polegające na modelowaniu w materiale łatwym do formowania

Wykorzystując w tym celu masę papierową, glinę, gips, plastelinę. Niektórym pięciolatkom można zezwalać na posługiwanie się pod kontrolą osób dorosłych prostymi narzędziami, jak nożyczki, mały młotek, piłka itp. Starsze dzieci przedszkolne, 6- i 7-letnie powinny wykorzystywać narzędzia w szerszym zakresie. Duży wpływ na rozbudzanie zainteresowań dzieci mają wystawy techniczne, organizowane w salach lub holach przedszkola. Mogą to być prace dzieci lub zdjęcia fotograficzne i rysunki wykonywane przez dorosłych. Dziecko styka się wówczas z nowymi, odległymi, nie znanymi i niedostępnymi przedmiotami. Interesuje się nimi, chce je mieć dla siebie w postaci zabawek. Taką wystawę można urządzić także, korzystając z ilustracji z prasy szczególnie kolorowej, która opisuje lub reklamuje przedmioty i urządzenia techniczne. Takich ilustracji chętnie dostarczają same ‚dzieci. Wystawy techniczne przygotowują dziecko do korzystania z literatury technicznej. Dlatego przedszkola powinny mieć i udostępniać zbiory pojedynczych ilustracji przedstawiających samochody, samoloty, dźwigi, radia, narzędzia i urządzenia. Zwiedzanie wystawy w przedszkolu zależy od czasu, jakim dysponuje wychowawczyni. Natomiast w świetlicy, gdzie czas przebywania dzieci jest krótszy, można omówić wystawę, jej problematykę w końcowej części innych zajęć. Układ przedmiotów na zdjęciach powinien być różny: umożliwiać ich oglądanie z boku, ź przodu, z dołu, z góry. Na rysunkach lub fotografiach należy pokazywać części przedmiotów i ich zespoły. Wpłynie to dodatnio na kształtowanie umiejętności spostrzegania i wyodrębniania części z całości konstrukcji.

Myśl dziecka wyraża się w zabawie

Kształtowanie zainteresowań technicznych w wieku przedszkolnym odbywa się w kilku środowiskach: domowym, przedszkolnym, podwórkowym i tworzonym przez komitety osiedlowe lub blokowe (świetlice i ogniska zainteresowań. Jak prowadzić zajęcia z dziećmi W tym wieku, jak rozbudzać zainteresowania techniczne w przedszkolu, w świetlicy, w czasie zabaw podwórkowych? Myśl dziecka wyraża się w zabawie, w jego ruchach i w czynie. Są to składniki działania. Jedną z formą zabawy w przedszkolu może być konkurs na ustalenie nazw samochodów, samolotów lub ich części składowych, jak koła, osie, światła, kierownica, oraz ich funkcji. Konkurs może też dotyczyć wykonywania układanek narzędzi i urządzeń z kawałków uprzednio pociętych rysunków. Przed zabawą należy zapoznać dzieci z funkcją poszczególnych narzędzi lub części modeli. Na przykład z funkcją kierownicy, śmigła samolotu, świateł, skrzyni ładowniczej samochodu ciężarowego itp. Takie konkursy sprzyjają poznawaniu urządzeń technicznych, wyrabiają umiejętność obserwacji, ułatwiają przyswajanie pojęć i nazw. Należy stwarzać w miarę naturalne warunki zabawy. Podczas zajęć podwórkowych dziecko może ładować piasek, kamyki lub inny materiał. Naśladuje przy tym pracę ludzi dorosłych. Rodzą się wtedy zainteresowania i plany, które po latach się spełniają. Takie zabawy mogą być organizowane w formie zajęć indywidualnych lub zespołowych. W przedszkolu powinny one obejmować zajęcia manipulacyjne, montażowe i demontażowe na specjalnie skonstruowanych do tego celu zabawkach. Wówczas dziecko uczy się elementarnych czynności, zasad organizacji pracy, poznaje kolejność montażu wynikającą z konstrukcji zabawki. Czynności manipulacyjne pobudzają myślenie. Występuje to szczególnie wówczas, gdy części nie pasują, są źle przez dziecko dobrane. Pomoc wychowawczyni jest tutaj niezbędna i od niej zależeć będzie dalsze zainteresowanie dziecka tego rodzaju czynnościami. Każde dziecko na zajęciach podczas demontażu i montażu winno mieć do dyspozycji „swój” model. Jego konstrukcja może być różna. W miarę przyswajania umiejętności należy stosować coraz trudniejsze modele, o różnym przeznaczeniu. Dzieciom bardziej uzdolnionym można polecać trudniejsze czynności.

Działalność techniczna dzieci w wieku przedszkolnym

Planowe kształtowanie zainteresowań dziecka prowadzą instytucje wychowawcze. Pierwszą z nich jest przedszkole. Obejmuje ono ten okres życia, w którym dziecko nie tylko uczy się podstawowych norm współżycia w zespole, czynności ubierania’ się, mycia, jedzenia, ale również styka się z przeróżnymi zabawkami i bierze udział w celowo dydaktycznie przygotowanych zajęciach. Uczestniczenie przynajmniej przez kilka godzin dziennie w zespole rówieśników stwarza nowe możliwości pozarodzinnych kontaktów dziecka. Nowe, szersze środowisko wymaga rozumienia przez dziecko osób starszych, któYe opiekują się nim w przedszkolu, oraz swoich rówieśników. Te kontakty stwarzają okoliczności sprzyjające wspólnej zabawie i pierwszym doświadczeniom zespołowym. Przedszkole stanowi dla dziecka nowy świat: bajek i zabawek, trosk i nie znanych dotąd uczuć i przeżyć. Stara się ono postępować coraz samodzielniej, zaradniej i widzieć siebie wśród innych, poznać, co do czego służy, co można, a czego nie należy ruszać, z kim i jak należy się bawić, wybrać spośród zabawek najbardziej łubiane. W związku z tym nasuwają się pytania, dlaczego dziecko wybiera tę, a nie inną zabawę raz przedmiot bardzo prosty,’ innym razem skomplikowany. Czym się kieruje wybierając takie, a nie inne przedmioty do zabawy, jakie one wzbudzają myśli, jakiego rodzaju przeżycia dominują podczas zabawy tymi przedmiotami. Takie pytania powinny nurtować nie tylko wychowawczynie przedszkola lub instruktorów świetlic, ale również rodziców i opiekunów dziecka. Nadarza się okazja po temu, gdy udostępniamy dzieciom nowe zabawki, organizujemy dla nich nowe zajęcia. Należy więc obserwować dziecko od momentu zetknięcia się z zabawką aż do chwili jej porzucenia.

Środowisko rodzinne powinno rozbudzać zainteresowania dziecka

Przez zaciekawienie go różnymi przedmiotami, zjawiskami itp., bacznie obserwować to, co najbardziej przykuwa jego wzrok, co przez dłuższy czas jest przedmiotem jego zaciekawienia. Rodzina powinna się interesować osiągnięciami dziecka w dziedzinie jego zainteresowań technicznych. Warto w tym celu notować terminy konkursów, eliminacji, dopilnowywać przygotowania się do nich dziecka. Trzeba właściwie organizować wolny czas we własnym gronie rodzinnym. Dobrze jest, gdy dziecko widzi, że również rodzice mają hobby, np. czytelnictwo, turystykę, majsterkowanie. Sprzyja to wzmocnieniu więzi uczuciowych między nim a rodzicami oraz intensyfikuje rozwój jego zainteresowań. Środowisko rodzinne musi współpracować z instytucjami współ wychowującymi: przedszkolem, szkołą, domem kultury, pałacem dzieci i młodzieży. Współpraca powinna polegać nie tylko na wspólnym planie działania, ale również na wyjaśnianiu różnic zdań i poglądów na temat rozbudzania i kształtowania zainteresowań dziecka.

Środowisko rodzinne jako komórkę wychowawczą powinna cechować stałość i równowaga

Wszelkie bowiem niesnaski i rozdźwięki między członkami rodziny prowadzą do zahamowania rozwoju zainteresowań dzieci. Wychowawcza wartość środowiska rodzinnego wynika również stąd, że w nim najłatwiej uwzględnić indywidualne zainteresowania i potrzeby dziecka, kierować ich rozwojem, dostosowywać’wymagania stawiane dziecku do jego możliwości. Z zasłyszanych opinii członków i przyjaciół rodziny dziecko czerpie? pierwsze plany i aspiracje. Konfrontuje zasłyszane opinie, rozważa wątpliwości, zyskuje aprobatę lub krytyczną ocenę własnych upodobań, czynów, pragnień. Postawy dziecka wobec różnych dziedzin zainteresowań kształtują się najpierw w środowisku rodzinnym. Ono często decyduje, czy je jednostka przyjmie, czy też odrzuci. Zrobić to może dobrowolnie lub pod wpływem przymusu, nakazu. Zależy to właśnie od typu rodziny i jej współdziałania z wychowaniem instytucjonalnym. Zadaniem środowiska rodzinnego w zakresie kształtowania zainteresowań technicznych jest: Tworzenie odpowiedniej, sprzyjającej atmosfery domowej, oddziaływanie na dziecko tak, aby było pewne poparcia swych zadań, zainteresowań przez matkę i ojca, liczyło na pomoc w uzyskaniu od nich informacji technicznych i na podtrzymanie go na duchu w chwilach zwątpienia. W celu stworzenia dziecku zewnętrznych możliwości działania trzeba uczestniczyć z nim w zwiedzaniu wystaw technicznych, zezwalać na branie udziału w konkursach z zakresu techniki, w zawodach latawców i innych modeli latających oraz w konkursach krótkofalowców itp. Należy też dziecku zapewnić pomoc materialną w kompletowaniu literatury technicznej, narzędzi, przyborów i materiałów, pomóc mu w zorganizowaniu pomieszczenia do prac technicznych w domu oraz wydzielić miejsce na przechowywanie literatury technicznej, narzędzi i przyborów.

Dużą rolę odgrywa typ rodziny

Ujemny wpływ na kształtowanie zainteresowań dziecka wywiera rodzina autokratyczna, w której głową domu jest najczęściej jedno z rodziców, a w wychowaniu dzieci stosuje się surowe rygory. Pozycja społeczna dziecka jest wyznaczona w sposób z góry określony przez rodziców, mało rozmawia się z nim na płaszczyźnie „koleżeńskiej”, nie pozwala mu się decydować samemu o wyborze kolegów, zajęć dodatkowych: kół zainteresowań, przedmiotów nadobowiązkowych, kierunku kształcenia. Taka rodzina z góry zakłada, kim powinno być dziecko, czym powinno się interesować. Często nie uwzględnia nawet jego predyspozycji psychofizycznych. Dlatego jej wpływ na kształtowanie zainteresowań dziecka jest szkodliwy Obecnie coraz częściej spotyka się rodziny „nowoczesne”, w których wzajemne stosunki między dziećmi i rodzicami przyjmują formę „przyjacielskich” lub „koleżeńskich” kontaktów. W rodzinie tego typu mechanizm oddziaływania na dziecko nie jest oparty na jego ślepej karności i całkowitym podporządkowaniu władzy rodzicielskiej. Rodzice nie są bezwzględnymi władcami, widzą swoją rolę jako kierownicy zespołu rodzinnego. Osobowość i prawa dziecka są przez nich szanowane. Nie rezygnują z kar, ani nagród, ale ich nie nadużywają, wybierając jedynie słuszny pod względem pedagogicznym styl wychowania: przyjaźń i porozumienie z dzieckiem, umowę z nim i kontrolę jego postępowania. Panująca w takiej rodzinie pogodna, przeniknięta zaufaniem atmosfera, przyczynia się do rozbudzania zainteresowań u dziecka. Pamiętajmy, że już dzieci trzy i czteroletnie żywo interesują się wszystkim, co je otacza. Stawiają liczne pytania: Skąd to jest? Co to jest? Dlaczego tak? Również dzieci starsze i młodzież wymagają od rodziców udzielania im umiejętnych odpowiedzi, które by ukierunkowywały ich zainteresowania. Odpowiedzi na te pytania powinny wyzwalać w dzieciach aktywność, celowe i zamierzone działania, poczynając od zabawy, a kończąc na systematycznej, dokładnej pracy. Takie wychowanie przyczynia się do wyrobienia u dziecka samodyscypliny, która umożliwia mu rozwój zainteresowań przez zabawę, naukę i kontakt z rówieśnikami.

Ciągły przymus wykonywania tego, czego życzą sobie starsi, hamuje jego inicjatywę, pomysłowość

Wychowanie dziecka w rodzinie powinno wzbogacać je o tego rodzaju doświadczenia, które dominują w środowisku, wpływają na kształtowanie wyobraźni i myślenia technicznego oraz stanowią podstawę pierwszych umiejętności technicznych. Oddziaływanie rodziny na kształtowanie zainteresowań nie kończy się nawet wtedy, gdy dziecko zaczyna podlegać wychowaniu instytucjonalnemu, w przedszkolu, szkole, domu kultury itp. Rodzina wówczas tylko modyfikuje swoje oddziaływanie, dostosowując je do aktualnych zadań dziecka i jego potrzeb. Zwykle rodzice, obserwując wyniki nauki swych dzieci, zaczynają snuć plany dotyczące ich przyszłego zawodu. Nurtują ich pytania: Jak poprawiać wyniki dziecka w nauce? Jak umiejętnie nim pokierować? Te pytania są w pełni uzasadnione, gdyż środowiskiem dziecka jest już teraz nie tylko rodzina, lecz także szkoła i koledzy. Niemniej rodzina, jej kultura, zwyczaje nadal w pewnym stopniu wpływają na kształtowanie się zainteresowań dziecka. Ważną rolę odgrywają teraz stosunki panujące w rodzinie. Niestety, dorośli rzadko pamiętają o tym, że dziecko lepiej rozwija się, gdy ma pewną swobodę W wyborze zabaw i zajęć. Ciągły przymus wykonywania tego, czego życzą sobie starsi, hamuje jego inicjatywę, pomysłowość, nie wyrabia umiejętności krytycznego myślenia, umiejętności analizy własnych poczynań. Jak podaje D. E. Super: „Rodzina jest również sceną, na której rozgrywa się dramat. Role zostały rozdane między jej członków i aktorzy grają je, każdy na swój sposób (…) Rodzina może dać dziecku do rozporządzenia ogromne bogactwa lub też, przeciwnie, może je ich pozbawić. Może ułatwić mu dostęp do pewnych dziedzin lub zakazać mu innych (…) Rodzice mogliby się zastanowić nad obrazem świata, który pokazują swemu dziecku; czy świat ten sprzyja ujawnieniu się jego cech i rozwojowi jego zainteresowań. Mogliby wówczas rozpatrzyć sposób ulepszenia go”.

Rola środowiska rodzinnego w kształtowaniu zainteresowań

Środowisko rodzinne kształtuje zalążki rozwoju przyszłych cech osobowości, dyspozycji psychicznych, które ukierunkowują zainteresowania młodego człowieka. Jako przykład mogą posłużyć rodziny, w których celowe, zamierzone zabawy i prace zaszczepiały u dzieci ciekawość oraz dążność do osiągania celów ambitnych i słusznie wybieranych. Na przykład Karl Zeiss, żyjący w latach 1816—1888, pochodził z rodziny, której ojciec prowadził sklep z zabawkami. Karl jako młody chłopiec często bywał u ojca, przyglądał się konstrukcji zabawek, bawił się nimi. Po ukończeniu gimnazjum poświęcił się następnie mechanice precyzyjnej. Korzystając z pomocy ojca założył w Jenie warsztat mechaniczny, w którym budował dla uniwersytetu potrzebne mu instrumenty naukowe. Zadania, jakie mu stawiano, dotyczyły często udoskonalenia istniejących przyrządów, zwłaszcza mikroskopów, toteż Zeiss zwrócił swoje zainteresowania w kierunku optyki. Postanowił budować coraz lepsze mikroskopy, ale otrzymywał niezadowalające wyniki, bo mógł się opierać tylko na próbach empirycznych, a nie był w stanie wykonać obliczeń matematycznych. Pomógł mu w tym student matematyki i nauk przyrodniczych, Ernst Abbi, który opracował teorię mikroskopu i przygotował ścisłe obliczenia naukowe. Zasługą obydwu tych ludzi było udowodnienie, że mikroskopy jako konstrukcje techniczne można budować opierając się na podstawach naukowych, co sprzeciwiało^ się poglądom wielu ówczesnych producentów, uważających to za niemożliwe wskutek bardzo skomplikowanych wzorów i obliczeń.

Dobre nawyki mają dużą wartość w pracy

Wyjaśnienie przebiegu pracy technicznej z zastosowaniem zadań obejmujących znane wiadomości i przyswojone umiejętności może zilustrować następujący przykład: Dziecko wykonało model samochodu ciężarowego, mając do dyspozycji takie części, jak listewki, koła, drut na osie, piłkę do cięcia drewna, papier ścierny, wiertarkę, młotek i gwoździe. Później ma wykonać w podobny sposób traktor. Różnica między jednym a drugim zadaniem polega na odmiennej proporcji poszczególnych elementów, ich liczbie, kształcie i funkcji urządzenia. Sposoby łączenia są takie same. Praca tego typu przyczynia się do utrwalania wybranych zainteresowań, określonych umiejętności i nawyków (nawyk jest to czynność lub zespół czynności wykonywanych przez jednostkę na pół automatycznie, przy małym udziale świadomości). Dobre nawyki mają dużą wartość w pracy, gdyż umożliwiają skupienie uwagi jej wykonawcy na innych, trudniejszych czynnościach, dzięki czemu podjęte zadanie może być wykonane szybciej i dokładniej. Natomiast złe nawyki utrudniają pracę, dezorganizują ją, są przyczyną wielu wypadków przy pracy. Należy do nich m. in. złe przechowywanie narzędzi i przyborów, niewłaściwe układanie ich na stanowisku pracy, złe konserwowanie narzędzi.

Dużą rolę odgrywa dostosowanie treści zadań do wiadomości, umiejętności i nawyków uczestnika zajęć

Wykonanie zadań może wymagać: zdobycia zupełnie nowych wiadomości i umiejętności, zdobycia nowych wiadomości, które można skojarzyć ze znanymi umiejętnościami, wyrobienia nowych umiejętności na podstawie przyswojonych wcześniej wiadomości, wykorzystania znanych wiadomości i umiejętności. Zadania techniczne wymagające zastosowania nowych wiadomości i umiejętności sprawiają największą trudność dzieciom i młodzieży. Mimo znacznego nieraz wysiłku często nie mogą one ich wykonać. Jako przykład może służyć wiercenie otworu, przy którym wykonawca po raz pierwszy styka się z tego rodzaju operacją. Nie wie, jak należy umocować wiercony przedmiot i jak posługiwać się wiertarką. W tym  wypadku mimo dużego wysiłku jednostki wynik pracy prawdopodobnie będzie mało zadowalający. Natomiast zaletą takich zadań technicznych jest to, że wzbudzają one silne zainteresowanie. Należy więc zalecać ich wykonanie, ale rzadziej niż realizację innego rodzaju zadań, np. wymagających uzyskania wiadomości nowych, a]skojarzonych z opanowanymi już umiejętnościami. Opanowanie umiejętności ułatwia przyswajanie nowych wiadomości i na odwrót uzyskane już wiadomości ułatwiają zdobywanie umiejętności. Dziecko, znając np. budowę pilnika i sposób jego stosowania, podczas pracy, wyczuwa wielkość wysiłku i skutek działania narzędzia. Sytuacja zachodzi, gdy zdobyte w wyniku doświadczenia wiadomość wyzwalają się w trakcie omawiania, podawania ich przez inną osobę. Możliwość wykonania pracy zgodnie z podanym projektem, rysunkiem lub modelem jest wówczas o wiele bardziej realna, a sama praca przyjemniejsza.