Category: Zainteresowania techniczne dzieci i młodzieży

Dążność do poznawania różnych przedmiotów i zjawisk, zależna od rozwoju jednostki

Aby uniknąć kłopotów tego typu, należy właściwie dobierać tematy prac, rozpoczynając od takich konstrukcji, które zawierają mniejszą liczbę części i stopniowo przechodzić do prac, w których występuje większa liczba elementów, spełniających różne funkcje. Dotyczy to zarówno prac dzieci, jak i młodzieży. Jeżeli dziecko konsekwentnie dąży do osiągnięcia zamierzonego celu, stawiając sobie zadanie „na wyrost”, tzn. takie, którego prawdopodobnie nie potrafi wykonać, instruktor, rodzice lub nauczyciel powinni udzielić mu większej niż zwykle pomocy. Wypadki tego typu zachodzą najczęściej w pracach technicznych podejmowanych w domu, rzadziej w kołach zainteresowań, gdzie dobierają zadania instruktorzy, a więc ludzie przygotowani do tego rodzaju zajęć. Stopniowanie trudności zadań polega na przechodzeniu:

  • od tego, co bliskie, do tego, co dalsze,
  • od łatwiejszego do trudniejszego,
  • od znanego do nieznanego.

Przy planowaniu zadań należy dążyć do możliwie najlepszego doboru materiału, stosownie do zasobu doświadczeń uczestnika zajęć. To ułatwi ich realizację. Konstruowanie przedmiotu stwarza nieraz sytuację, która wymaga dostosowania pomysłu do posiadanego materiału. To sprawia nową trudność, z którą nie każdy umie sobie poradzić. Dlatego przy dobieraniu materiału trzeba uwzględniać stopień trudności jego obróbki i umiejętność posługiwania się uczestnika zajęć narzędziami. Dzieciom i młodzieży można ułatwić obróbkę materiału przez przygotowanie go w postaci półfabrykatów, np. listewek, kółek, płaskowników metalowych i innych elementów. Korzystanie z półfabrykatów poważnie ułatwia pracę techniczną, pozwala dzieciom i młodzieży na lepsze skupienie się nad samym konstruowaniem przedmiotu.

Dobór zadań określonej treści wpływa na kształtowanie się trwałego zainteresowania wybraną dziedziną techniki

Mechaniką, elektrotechniką, automatyką. Przebieg rozwoju różnych zainteresowań technicznych. Dzieci na szczeblu przedszkola i klas młodszych szkoły podstawowej (I—III) wykonują prace o charakterze ogólnotechnicznym. Są to proste konstrukcje zabawek i modeli. Pierwszy etap kształtowania zainteresowań oznaczony jest literą a. Drugi etap (b), obejmujący dzieci i młodzież w wieku szkoły podstawowej, rozszerza zakres treści technicznych. W tym okresie uczestnicy zajęć powinni zapoznać się z różnymi zagadnieniami techniki. Ten etap wywiera duży wpływ na wybór przez nich rodzaju zainteresowań, kierunku nauki w szkole średniej i przyszłej pracy zawodowej. Etap trzeci (c) kształtowania zainteresowań dotyczy młodzieży w wieku szkoły średniej. Praca techniczna koncentruje się teraz na tych treściach, które stanowią przedmiot trwałego zainteresowania. Młodzież wykonuje już nie tylko proste modele, ale udane, często nowatorskie prace konstrukcyjne, np. żaglówki pływające, modele samolotów zdalnie sterowanych i inne. Etap czwarty (d) dotyczy młodzieży w wieku studenckim. Wybrany przez nią kierunek studiów nie powinien ulegać zmianie, jeżeli jego wybór był dokonany z uwzględnieniem zainteresowań i zdolości danej jednostki. Ukoronowaniem pracy wychowawczej w zakresie kształtowania zainteresowań technicznych powinna być dla niej praca zawodowa i uzyskane w niej osiągnięcia. Etapy ukierunkowywania się zainteresowań technicznych stanowią ogólne ujęcie rozwoju tej cechy osobowości. Nie należy zapominać, że każdy z tych etapów wywiera odmienny wpływ na daną jednostkę. Dla jednej osoby może mieć duże znaczenie drugi etap (na szczeblu szkoły podstawowej), dla innej zaś etap trzeci (na szczeblu szkoły średniej). Zależy to w dużej mierze od stopnia trudności zadań technicznych. Mogą one wynikać już z tematu zadania, który wymaga samodzielnego myślenia konstrukcyjnego, określenia zasady działania przedmiotu, funkcji jego części lub ich kształtu i wielkości.

Unowocześnianie treści amatorskich zajęć technicznych powinno iść równolegle z rozwojem techniki

Będzie to sprzyjać wyborowi zawodu zgodnie z aktualnymi i perspektywicznymi potrzebami kraju. Kształtowanie umiejętności można rozwijać m.in. wykorzystując takie proste konstrukcje, jak dzwonek elektryczny, elementy elektromagnetyczne, modele urządzeń do montażu i demontażu i inne. Treść zajęć kształtuje rodzaj zainteresowań, wyrabia określony stosunek do techniki, sprzyja poznawaniu tego, czego dotyczy. To, co rodzice, instruktorzy, nauczyciele podają, przekazują, udostępniają dzieciom i młodzieży, nie pozostaje bez wpływu na ich zainteresowanie w późniejszym wieku. Z życiorysów wielkich techników, wynalazców, fizyków, chemików, muzyków itp. często wynika, że dość wcześnie zainteresowali się tymi zagadnieniami, nad którymi praca przyniosła im sławę. Dotyczy to m. in. odkryć i wynalazków, a także nowych teorii i praw naukowych. Wielu ich twórców rozpoczęło swą działalność właśnie od praktycznego poznawania treści, obserwacji zjawiska przyrody i pracy innych osób. Przykładem tego jest biografia R. Trevithicka, znakomitego wynalazcy angielskiego, żyjącego w latach 1771—1833. Nie otrzymał on żadnego wykształcenia, ale jako młody chłopiec biegał po kopalni i obserwował rozmaite maszyn, dzięki czemu dość dobrze poznał ich budowę i pracę. Później, oddany pod opiekę jednego z pracowników kopalni, wspólnie z nim skonstruował pompę wodną, ulepszył maszynę parową i pierwszy umieścił pojazd parowy na szynach w transporcie kopalnianym. Treść zadań technicznych może dotyczyć wykonywania pracy z jednego lub kilku materiałów, np. z drewna, metalu, tworzywa sztucznego itp. Dobór zadań ze względu na rodzaj materiału ma duże znaczenie dla rozwoju psychofizycznego jednostki. Posługiwanie się bowiem każdym materiałem wymaga innego wysiłku fizycznego, narzędzi, przyborów, różnego zakresu wiadomości i umiejętności. Zachodzi np. wyraźna różnica przy łączeniu dwóch kawałków tektury (klejem), dwóch kawałków drewna (gwoźdźmi), płaskowników (śrubą z nakrętką) i dwóch pasków tworzywa sztucznego (przez zgrzewanie).

Kryteria doboru zadań technicznych

Przy kształtowaniu zainteresowań technicznych dzieci i młodzieży dużą rolę odgrywają kryteria doboru zadań technicznych. Najważniejsze kryteria to: właściwy dobór zadań technicznych ze względu na rodzaj ich treści, dobór zadań technicznych uwzględniający zakres wiadomości, umiejętności i nawyków uczestników zajęć, zależny m. in. od ich wieku i poziomu rozwoju psychicznego. Treść zadań, których wykonanie zaleca się dzieciom i młodzieży, w różny sposób mobilizuje je do wysiłku. Należy więc wybierać takie treści, które szczególnie interesują uczestników zespołu. Będą do nich należeć przede wszystkim informacje odnoszące się do zupełnie nowych dziedzin techniki, takich jak np, automatyka, cybernetyka, astronautyka i inne. Oczywiście, przekazywane uczestnikom zajęć informacje muszą być ujęte bardzo przystępnie, tak aby były dla nich zrozumiałe, nie nużyły, lecz wzbudzały zainteresowanie. W obecnym systemie wychowania w domu i w szkole zbyt tradycyjnie podchodzi się do zapoznawania dzieci i młodzieży z techniką. Zapomina się o tym, że współczesne metody przekazywania wiedzy i umiejętności pozwalają na pracę w zakresie treści technicznych już z dziećmi przedszkolnymi oraz uczniami klas I i II szkoły podstawowej. Już dzieciom w tym wieku można przekazywać informacje z dziedziny elektrotechniki, mechaniki i automatyki oraz modelarstwa, należy tylko umożliwić im udział w zajęciach praktycznych z tego zakresu techniki, przygotować odpowiednie przybory i materiały. Wiedzę teoretyczną powinny one zdobywać w toku zajęć’praktycznych i wynikającego z nich doświadczenia technicznego. W ten sposób mogą poznać np. budowę i działanie źródeł energii elektrycznej, światła, warunki przepływu prądu elektrycznego itp.

Ten numer powinien być powtórzony w skorowidzu rzeczowym

  • biblioteka techniczna musi być w miejscu łatwo dostępnym najlepiej przy kąciku technicznym,
  • korzystanie z bliblioteczki nie powinno przeszkadzać innym, nawet gdy pracujemy późnym wieczorem,
  • musi być tak urządzona, żeby czytelnik nie tracił czasu na wyszukiwanie potrzebnych informacji.

Realizacja ostatniego wskazania wymaga, by: prowadzić rejestr wszystkich pozycji technicznych, oddzielnie dla; książek, czasopism, rysunków, projektów (dobrze jest założyć ich skorowidz alfabetyczny), prowadzić skorowidz rzeczowy treści książek i czasopism, wskazujący np., gdzie można się czegoś dowiedzieć o rodzajach tranzystorów, symbolach lamp elektronicznych, zasadach lutowania itp., jeżeli to jest możliwe, układać książki i czasopisma według ich zawartości rzeczowej, np. na jednej półce umieścić pozycje poświęcone technologii materiałów, na drugiej elektrotechnice i elektronice,, na trzeciej rysunki, szkice, projekty prac itp., książki lub oprawione czasopisma ponumerować, najlepiej stosując zasadę numeru bieżącego. Ten numer powinien być powtórzony w skorowidzu rzeczowym. Organizując i rozwijając podręczną biblioteczkę techniczną, należy mieć na uwadze liczbę poszczególnych pozycji tej samej treści, szczególnie tych, które mogą się okazać najbardziej potrzebne. Podręczna biblioteczka techniczna w szkole czy też w kole zainteresowań powinna być łatwo dostępna dla dzieci i młodzieży. Trzeba więc tak organizować zajęcia, żeby już przed ich rozpoczęciem przygotować ważniejsze książki, potrzebne do przewidzianych do wykonania prac, i wydać je dzieciom i młodzieży. Tak zorganizowana praca wykazuje wartość książki technicznej i wyrabia. nawyk korzystania z literatury technicznej. Każdy członek zespołu powinien umieć się posługiwać katalogiem alfabetycznym i rzeczowym. Przystępując do zakupu nowych pozycji lub prenumerowania nowych czasopism technicznych należy zasięgnąć opinii dzieci i młodzieży na ten temat, zachęcić ich do śledzenia nowości na rynku księgarskim.

Dzieci i młodzież powinny wiedzieć, że samo działanie praktyczne przy pomocy narzędzi i przyborów

Starsze dzieci i młodzież trzeba zapoznawać z nowościami wydawniczymi, które mogą być przydatne w pracach technicznych, a przy organizowaniu dla nich podręcznej biblioteki należy zwrócić uwagę na to, by: każdy zainteresowany pracą techniczną miał dostęp do potrzebnych mu publikacji. literaturę techniczną tak kompletować i segregować, aby było łatwo odnaleźć potrzebną pozycję, dążyć do wyrobienia u dzieci i młodzieży nawyku interesowania się literaturą techniczną przez podawanie im tytułów nowości z tej dziedziny oraz dyskusje o najnowszych ciekawostkach technicznych, w instytucjach, w kołach zainteresowań istniał kącik informacji o wynalazkach, audycjach technicznych w radiu i telewizji, teleturniejach technicznych itp. organizować spotkania z autorami książek technicznych ze względu na dużą wartość wychowawczą. Dzieci i młodzież powinny wiedzieć, że samo działanie praktyczne przy pomocy narzędzi i przyborów, bez studiowania literatury technicznej, często prowadzi do spłycenia zainteresowań lub też ich zaniku. Praca bez dobrej biblioteczki technicznej to tyle, co brak narzędzia lub odpowiedniego materiału do wykonania przedmiotu. Jak najlepiej przechowywać literaturę techniczną w domowym kąciku technicznym, w pracowni, w kółku zainteresowań? Przy organizowaniu podręcznej domowej biblioteki technicznej należy wyjść z założenia, że będzie się z niej korzystać głównie w związku z wykonywanymi pracami, a nie jak z normalnej biblioteczki z książkami „do czytania”. Z tego, że prace z zakresu techniki wykonuje się w różnym czasie, niekiedy nawet późnym wieczorem, wypływa kilka wniosków i wskazań.

Organizacja i prowadzenie podręcznej biblioteki technicznej

W rejestrowaniu, utrwalaniu i przekazywaniu tego wszystkiego, co się dzieje w technice, dużą rolę odgrywają czasopisma i książki, broszury i rysunki techniczne. Toteż podręczna biblioteka techniczna powinna stanowić nieodłączną część wyposażenia każdego domowego kącika technicznego i pracowni. Kompletując podręczną biblioteczkę trzeba wziąć pod uwagę: wiek czytelników (dzieci, młodzież czy dorośli), gałąź techniki, jaką zajmują się użytkownicy, np. elektrotechnika, radiotechnika, praca ogólnotechniczna łącznie z naprawą i konserwacją narzędzi i maszyn, zaawansowanie techniczne użytkowników. Podstawowym zadaniem podręcznej biblioteczki jest kształtowanie zainteresowań i rozwój uzdolnień. Należy więc tak kierować zdobywaniem wiadomości, żeby czytelnik był przekonany o własnych umiejętnościach, a szczególnie o umiejętności zdobywania informacji. Należy więc wskazywać jej nowe źródła; jest to łatwe, gdy czytelnik ma w domu, w szkole lub w kole zainteresowań dostęp do książek, miesięczników, kompletów rysunków, szkiców, modeli itp.
Kompletowanie książek w podręcznej biblioteczce należy rozpocząć od gromadzenia „lektury” dla dzieci w wieku przedszkolnym. Będą to pozycje zawierające np. rysunki do kolorowania części urządzeń i maszyn oraz te, które zalecają wycinanie narysowanych przedmiotów z dziedziny techniki. Stykanie się z tymi publikacjami ułatwia dzieciom kształtowanie się pojęć, przyswajanie poszczególnych nazw i funkcji części urządzeń. Stanowi więc zalążek rozwoju myślenia technicznego.

Materiały mające zastosowanie w pracach technicznych można podzielić na dwie grupy:

Surowce (tworzywa sztuczne, drewno, żelazo itp.). i części gotowe (wtyczki, gniazdka sieciowe, druty w izolacji i bez izolacji, łączniki do przewodów, kondensatory, oporniki, tranzystory itp.).
Sposób przechowywania materiału zależy od jego rodzaju. Płyty laminatowe lub blachy dużego formatu należy przechowywać w pozycji pionowej. Trzeba pamiętać, że kąt ich pochylenia przy oparciu nie powinien być większy od 10—15°, w przeciwnym razie ulegną deformacji. Płyty muszą być także zabezpieczone przed obsunięciem się. Służą do tego wsporniki w postaci słupków umocowanych w podstawie regału. Na materiały drobne, jak wyłączniki, gniazdka, oporniki najlepiej nadają się szufladki w specjalnie do tego przystosowanej szafce. W każdej szufladzie umieszcza się inny rodzaj materiału oraz jego nazwę na zewnętrznej czołowej ściance. Ułatwia to sprawne i szybkie wyszukanie części. Tak powinny być przechowywane prawie wszystkie materiały elektrotechniczne i elektroniczne oraz takie jak śruby, nakrętki, nity itp. Dobrze jest, gdy oprócz nazwy materiału są podane na szufladce również ważniejsze dane odnoszące się do niego, np.: kondensatory od 5 F do 500 F, silniczki elektryczne SE-3. Przy wykonywaniu konstrukcji najłatwiej korzystać z części gotowych, dokonując ich montażu. Tak na przykład postępuje się przy pracach elektrotechnicznych. Natomiast wykonywanie pracy, przy której trzeba wycinać części z materiału, wymaga takiego rozmieszczenia i wykrojenia części, by jak najmniej powstawało odpadów. U dzieci i młodzieży występuje na ogół niedocenianie tej zasady. Trzeba więc wracać do tego zagadnienia przy każdej nadarzającej się okazji.

Przeprowadzenie konserwacji urządzeń, narzędzi i przyborów powinno odbywać się przynajmniej raz w roku

W tym celu należy dokonać: przeglądu sprzętu technicznego (urządzeń, narzędzi i przyborów), ustalić, które należy poddać regeneracji i konserwacji we własnym zakresie, a które przekazać do warsztatu specjalistycznego, określić uszkodzenie i sposób przeprowadzenia regeneracji i konserwacji, ustalić termin wykonania regeneracji i konserwacji (musi być zaplanowana). Każdy sprzęt, który był poddany regeneracji i konserwacji, podlega sprawdzeniu. Oprócz dzieci i młodzieży powinny dokonać jego oceny- osoby dorosłe: w domu rodzice lub opiekunowie, a w klubach techniki, sekcjach modelarskich itp. instruktorzy prowadzący zajęcia techniczne. Ocena ta ma duże znaczenie wychowawcze.
Oprócz wyboru narzędzi i przyborów, umiejętnego posługiwania się nami, ich regeneracji i konserwacji decydującą rolę odgrywa, dobór materiału na poszczególne konstrukcje. Od jego wartości zależy często, czy dane urządzenie będzie dobrze działało. Od jakości materiału zależy dokładność i szybkość obróbki, co stanowi zachętę do pracy. Zła jakość materiału daje skutek odwrotny wywołuje niechęć do pracy, dezorganizuje ją, sprzyja niedbałemu i nieestetycznemu wykonaniu. Przygotowanie materiału musi wyprzedzać przynajmniej o kilka tygodni realizację określonych tematów. Konieczna jest więc korelacja zaopatrzenia w materiał z planem pracy.

Przy korzystaniu z narzędzi i przyborów dużą rolę odgrywa instruktaż osób prowadzących zajęcia

Powinni go udzielać nie tylko instruktorzy i nauczyciele, ale również osoby starsze, rodzeństwo i rodzice, którzy znają podstawowe zasady posługiwania się narzędziami. Dzięki temu dziecko zdobywa właściwe umiejętności i kształtuje dobre nawyki posługiwania • się sprzętem. Poza tym zapobiega to przyswojeniu błędnych nawyków, które stanowią dużą przeszkodę w dalszej nauce prawidłowych sposobów pracy. Przez właściwe stosowanie narzędzi i przyborów należy rozumieć nie tylko wykonywanie zamierzonych czynności i operacji, lecz także dokładność w wykonywaniu pracy, odpowiednie jej tempo, a zarazem oszczędność narzędzi, przedłużanie czasu ich przydatności. Wykorzystywane przez dłuższy czas narzędzia i przybory wymagają również regeneracji i konserwacji. Powstaje pytanie, jak je przeprowadzać-, komu zlecać, gdy stawiamy sobie jako podstawowy cel kształtowanie zainteresowań technicznych dzieci i młodzieży, a więc nie uczymy zawodu. Dzieciom i młodzieży należy zalecać takie prace dotyczące regeneracji konserwacji narzędzi i przyborów, co do których mamy pewność, że zostaną przez nie wykonane.Uczymy przy tym dbałości o sprzęt, wykazujemy nie tylko jego wartość, ale wartość pracy ludzkiej, wysiłku, który trzeba włożyć w regenerację i konserwację sprzętu. Praca tego typu pozwala bliżej poznać narzędzia, ich budowę, przystosowanie do różnych rodzajów czynności i operacji. Wynikiem tego jest lepsze ich wykorzystanie w przyszłej pracy i sprawniejsze posługiwanie się nimi. Konserwacja narzędzi i maszyn to także okazja do wykorzystania metody montażu i demontażu. Dokonywanie konserwacji, badanie i ustalanie przyczyn zużycia sprzętu uczy myślenia technicznego.